Udruženje “Češka beseda” zajedno sa DaNS-om

ARHITEKTA MIROSLAV KREJČIK (Beograd, 23. april 1895–Novi Sad, 11. septembar 1976)

Autor teksta: dr.Jasna Jovanov, istoričarka umetnosti

Jedan od prvih velikih nastupa Kraljevine Srba. Hrvata i Slovenaca nakon Prvog svetskog rata bila je Međunarodna izložba moderne industijske i dekorativne umetnosti, održana u Parizu 1925. Nesuđeni autor projekta izložbenog paviljona trebalo je da bude diplomac pariske Visoke škole za arhitekturu u Parizu Miroslav Krejčik (Beograd, 23. april 1895–Novi Sad, 11. septembar 1976). Mada je projekat završen, u poslednjem trenutku ovaj posao dodeljen hrvatskom arhitekti Stjepanu Hribaru. Ipak, Krejčik je u ovoj postavci imao udela, makar kao pomoćnik glavnog organizatora, eminentnog arhitekte Branka Tanazevića.
Miroslav Krejčik potiče iz češke porodice doseljenika Jaroslava, koji je u Beogradu otvorio prvu drvorezbarsku školu i realizovao veliki broj rezbi na ikonostasima širom Srbije. O majci Ani se zna da je bila članica Kola srpskih sestara. U duhu rodoljublja prema novoj domovini vaspitavala je i decu, Miroslava, kao i Bogoljuba u Radmilu. Takođe je pominju kao prvu ženu na visokoj funkciji u policiji Kraljevine Jugoslavije.
Uz gimnazijsko šokolovanje, Miroslav je pohađao i očevu Drvorezbarsku školu. Pred samo izbijanje Prvog svetskog rada započeo je studije arhitekture u Pragu, a prekinuo ih je da bi se pridružio Đačkoj četi. Nakon oporavka od rane zadobijene u prvim borbama prijavio se u avijaciju i upućen je na obuku u Francusku; opet zbog povrede, nije učestvovao u završnim borbama na Solunskom frontu. Po završetku rata je kao stipendista srpske vlade u Parizu završio studije arhitekture. Kretao se u krugu srpskih studenata umetnosti, a trajno prijateljstvo sklopio je sa Milom Milunovićem, o čemu svedoči i Krejčikov portret, rani Milunovićev rad nastao oko 1919. Nakon neuspešnog debija na Izložbi 1925. vratio se u Beograd i osnovao sopstveni arhitektonski atelje. Šturi su podaci o njegovim radovima, a usmene tvrdnje govore o velikom broju realizovanih projekata u zemlji i inostranstvu kao i učešćima na izložbama i značajnom broju priznanja. Poznato je da od kraja 1932. živi Kralja Zvonimira (danas Đorđa Vajferta), broj 27, gde se nalazio i njegov Atelje Krejčik – ovlašćeno preduzeće za projektovanje i izvođenje svih unutrašnjih radova arhitekture, uređenja nameštaja i dekoracije. Osim nekih manjih poslova za Srpsku književnu zadrugu i SANU, o delatnosti Ateljea ne zna se ništa. Ipak je važno pomenuti da je Miroslav Krejčik u drugim aktivnostima, uglavnom vezanim za njegovo učešće u ratu i pripadnot vojnom rezervnom sastavu, uvek pominjan kao „arhitekta Miroslav Krejčik“, a tako se i potpisivao. Njegovu stručnost dokazuju i činjenice da je bio prvi scenograf Narodnog pozorišta u Somboru (1946) i kratko vreme rukovodilac građevinske firme u Apatinu, a potom i profesor u Školi za primenjenu umetnost u Novom Sad, od 1950. godine. U početku je predavao Uređenje enterijera, a kasnije i druge predmete; takođe, na njegov predlog škola je kasnije dobila ime po novosadskom slikaru Bogdanu Šuputu. Učestvovao je u osnivanju Udruženja likovnih i primenjenih umetnika Srbije (ULUPUS) 1953, kao i izdvajanju Podružnice ULUPUS-a za Vojvodinu u maju 1957, čiji je prvi predsednik bio. Tih godina se bavio i projektovanjem manjih objekata u Novom Sadu i okolini, ali se sa sigurnošću mogu izdvojiti samo zgrada redakcije lista Poljoprivrednik (1960, nerealizovao), dva planinarska doma – na Zmajevcu (1961) i Popovici (1968) – kao i vinogradarska kućica Jagice Jevtović na Fruškoj Gori (1968). Domovi su nedugo potom i izgrađeni i te zgrade su i danas u funkciji. Nacrti za ova zdanja sačuvani su zahvaljujući arhitekti Savi Forkapiću, koji ih je, nakon Krejčikove smrti, doslovce pokupio sa smetlišta, kao i nekoliko ličnih predmeta. O profesionalnom ugledu Miroslava Krejčika svedoči i njegova uloga kustosa i arhitekte postavke nastale po nacru scenografa Milete Leskovca, nastupa jugoslovenskih scenografa na Prvom praškom Kvadrijenalu pozorišnog dizajna i arhitekture 1967. godine, organizovanog pod patronatom Sterijinog pozorja iz Novog Sada. Postavka na Kvadrijenalu, kao deo svetske selekcije, prikazala je scenografska ostvarenja pozorišnih predstava sa svih glavnih pozorišnih scena u Jugoslaviji, obuhvativši tako 29 autora, među kojima su bila najznačajnija scenografska imena, poput višestruko nagrađvanih Vladimira Marenića, Doriana Sokolića, Vladislava Lalickog, Miomira Denića, Božane Jovanović, Branka Kostovskog, Slavice Lalicki, Milete Leskovca, Stevana Maksimovića, Vladimira Rebezova, Dušana Ristića, Mare Finci i Vladimira Spasića. Scenografija i pozorišni dizajn u Jugoslaviji predstavljeni su skicama, izborom najuspelijih pozorišnih plakata, nacrta za kostime i samih kostima, kao i maketa scenografskih rešenja.
Kao „poznati arhitekta“ pomenut je i u nekrolozima u septembru 1976. Ipak, u štampi se njegovo ime javljalo nebrojeno puta tokom perioda između dva svetska rata, u kontekstu njegovih ratnih zasluga i učešća u Udruženju dobroboljaca iz ratova 1912 – 1918, za koje je dobio i nekoliko odlikovanja: Zlatnu medalju Miloša Obilića, Albansku spomenicu, Orden belog orla, Čehoslovačku medalju revolucije i fracusku Legiju časti. Tokom drugog svetskog rata kada je pristupio francuskom pokretu otpora, zbog svoje riđe kose proslavio se kao Kolonel Ruž. Do kraja života učestvovao je u obeležavanju manifestacija srpskih dobrovoljaca i nosilaca Albanske spomenice. Dve pesme objavljene u knjizi o srpskim dobrovoljcima iz ratova 1912–1918. dodatno govore o Krejčikovoj svestranosti.
Miroslav Krejčik je ostavio traga u mnogim oblastima i u svakoj od njih dao je, makar u malom, svoj maksimum. Ipak, tamo gde bi se to najviše očekivalo, u oblasti arhitekture i unutrašnje dekoracije, koliko god da je radio, gotovo ništa nije sačuvno, ili je tokom vremena sakriveno od očiju istraživača. Sto godina od njegovog prvog nerealizovanog rada za koji ni skice nisu sačuvane, ostaje dug da se i ta, osnovna oblast Krejčikovog rada istraži i oceni i tako zaokruži njegov stvaralački profil.